Towarzystwo Naukowe w Toruniu ma już 150 lat. Historia, dziedzictwo i plany na przyszłość
Gościem programu Toruński Kalejdoskop była dyrektorka biura Towarzystwa Naukowego w Toruniu Alicja Grabowska-Lysenko.
Szacowany czas czytania: 03:43
Towarzystwo Naukowe w Toruniu obchodzi w tym roku wyjątkowy jubileusz – 150-lecie istnienia. To najstarsza polska społeczna instytucja naukowa nie tylko w województwie kujawsko-pomorskim, ale także na całym historycznym obszarze Pomorza. Powstała w 1875 roku, w czasach zaborów, kiedy polska działalność naukowa była ograniczana przez władze pruskie. Założenie Towarzystwa było aktem patriotyzmu i odpowiedzią na brak polskich organizacji naukowych w regionie, zdominowanym przez niemieckie stowarzyszenia.
O początkach TNT, jego historii i współczesnych wyzwaniach, które stoją przed Towarzystwem rozmawialiśmy z Alicją Grabowską-Lysenko. Dyrektorka biura TNT była gościem programu Toruński Kalejdoskop.
Głównym celem Towarzystwa od samego początku było prowadzenie badań naukowych oraz upowszechnianie ich wyników. Instytucja realizuje granty badawcze, publikuje prace naukowe, a także dba o pielęgnowanie własnego dziedzictwa i pamięci o ludziach, którzy ją tworzyli.
Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Przełomowe momenty
Historia Towarzystwa Naukowego w Toruniu to opowieść o wytrwałości i nieustannej pracy na rzecz nauki i społeczeństwa. Przez 150 lat działalności instytucja przeszła przez wiele burzliwych okresów, które odcisnęły piętno na jej funkcjonowaniu. Po początkowym okresie intensywnej aktywności, Towarzystwo doświadczyło stagnacji, z której wyprowadził je ksiądz Stanisław Kujot – wybitny naukowiec i społecznik. To właśnie on wprowadził nowe zasady członkostwa, zwiększył liczbę członków oraz zapoczątkował serie wydawnicze, które kontynuowane są do dziś.
Dramatycznym rozdziałem w historii Towarzystwa była II wojna światowa, podczas której działalność została zawieszona, a wielu członków, w tym ówczesny prezes ksiądz Alfons Mańkowski, zginęło w obozach koncentracyjnych. Mimo tych trudności, Towarzystwo przetrwało i po wojnie wznowiło działalność, stając się ważnym ośrodkiem naukowym i kulturalnym regionu.
TNT otwarte dla mieszkańców. Edukacja i popularyzacja wiedzy
Towarzystwo Naukowe w Toruniu nie jest zamknięte wyłącznie dla naukowców. Członkiem może zostać każdy mieszkaniec Torunia i regionu, kto chce współtworzyć dziedzictwo tej wyjątkowej instytucji. Oferta Towarzystwa obejmuje nie tylko działalność naukową, ale także liczne wydarzenia skierowane do szerokiej publiczności. Wśród nich znajdują się spacery przewodnickie poświęcone historii miasta i ludziom związanym z Towarzystwem, warsztaty oraz otwarte wykłady.
Siedziba z historią. Uda się wyremontować obiekt?
W trakcie wywiadu z Alicją Grabowską-Lysenko poruszyliśmy także wątek wyjątkowej siedziby Towarzystwa, która mieści się przy ulicy Wysokiej w Toruniu, w budynku o niemal 150-letniej historii. Gmach został wzniesiony w latach 1881-1882 dzięki inicjatywie członków Towarzystwa, którzy utworzyli specjalną spółkę akcyjną, by zebrać środki na budowę. Było to przedsięwzięcie wymagające nie tylko finansowego zaangażowania, ale także uzyskania zgody władz pruskich, które niechętnie patrzyły na rozwój polskich instytucji.
Budynek pełnił nie tylko funkcję siedziby Towarzystwa, ale także był miejscem spotkań innych polskich organizacji społecznych. Wcześniej Towarzystwo Naukowe w Toruniu korzystało z różnych lokalizacji, m.in. hotelu Trzy Korony oraz kamienicy przy ulicy Łaziennej.
Utrzymanie zabytkowego gmachu to nie lada wyzwanie dla organizacji pozarządowej. Dzięki wsparciu Gminy Miasta Toruń, samorządu województwa kujawsko-pomorskiego oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Towarzystwo może realizować kolejne etapy remontu elewacji. Prace są rozłożone na lata, jednak konsekwentnie poprawiają stan budynku i pozwalają zachować jego historyczny charakter.
Jubileuszowe wydarzenia. Przed nami święto nauki i tradycji
Obchody 150-lecia Towarzystwa Naukowego w Toruniu zaplanowano na 15 i 16 grudnia 2025 roku. W programie znalazły się m.in. sympozjum naukowe, prezentacja wyników najnowszych badań oraz otwarcie wystawy w Archiwum Państwowym w Toruniu, ukazującej historię Towarzystwa przez pryzmat archiwalnych dokumentów.
Czytaj też: Gdzie w Toruniu działała knajpa „Raj”? Gdzie na lewobrzeżu wystawiano… opery?
Szczególnym wydarzeniem będzie (10. grudnia) premiera książki „Hotel Muzeum w Toruniu” autorstwa Katarzyny Kluczwajd, pierwszej monografii poświęconej siedzibie Towarzystwa. Podczas uroczystości jubileuszowych wręczone zostaną także medale pamiątkowe osobom i instytucjom zasłużonym dla Towarzystwa. Projekt medalu przygotował profesor Sebastian Mikołajczak, wybitny toruński medalier.
Towarzystwo Naukowe w Toruniu to nie tylko instytucja z bogatą historią, ale także dynamicznie rozwijający się ośrodek nauki i kultury, otwarty na mieszkańców i nowe wyzwania. 150 lat tradycji zobowiązuje – zarówno do pielęgnowania dziedzictwa, jak i do odważnego patrzenia w przyszłość.